geldemmerHet nieuws wordt al maanden (zo niet jaren) beheerst door de bankencrisis, marktwerking en aanbestedingen. Ook ik heb hiermee te maken: ik mag weer kiezen voor een ziektekostenverzekeraar, ben onlangs overgestapt naar een nieuwe telefoonprovider en voor een aanstaande verbouwing vraag ik drie aannemers een offerte uit te brengen. Impliciet ga ik, en velen met mij, er vanuit dat keuzes rationeel gemaakt worden. Ze gaan immers over geld en over economie: dat is een harde, concrete en duidelijke wetenschap. De Nijmeegse hoogleraar Esther-Mirjam Sent sprak begin deze maand in de Verwey-Jonker/SER-lezing over dit onderwerp, samen met hoogleraar Agneta Fischer uit Amsterdam. En dat inspireerde mij! Het blijkt dat we niet zo rationeel zijn als we denken. Emotie en ratio lopen veel meer door elkaar heen. En in allerlei voorspellingen, studies en theorieën krijgt deze mix veel te weinig aandacht. Economen gaan er nog altijd vanuit dat mensen zoveel mogelijk voor zichzelf willen hebben en vanuit die drijfveer handelen. Graag citeer ik beide hoogleraren: ‘Het blijkt dat 20% van alle Nederlanders een ‘maximizer’ is die op grond van een analyse een optimale keuze maakt. De overige 80% is ‘satisficer’ Deze mensen willen geen keuzestress maar hebben een wens tot sociale verbondenheid die belangrijker voor hen is’. Dat lijkt me heldere taal. De idee dat Nederlanders dus op nog meer keuzes en liberalisatie van diensten of producten zit te wachten, snijdt geen hout.

Wat betekent dit voor de Nederlandse economie? Of wat concreter, de Nijmeegse economie? Tot nu toe zeggen economen dat het goed gaat met de economie als de welvaart toeneemt. En een toenemende welvaart leidt tot een beter welzijn. Van beide hoogleraren begrijp ik dat het anders zit. Als een land als geheel rijker wordt, worden de mensen over het geheel genomen niet gelukkiger. We wennen aan de welvaart en willen dan meer. Dat botst dan natuurlijk (!) met de fysieke grenzen van de wereld en het streven naar duurzaamheid. Laten we dat argument dan ook beter meenemen in de (economische) keuzes die we maken. Nog zo’n mooie eye-opener: mensen worden gelukkiger van ervaringen dan materiële uitgaven. Als geld je niet gelukkig maakt, dan geef je het dus niet goed uit. Moge dit een leidraad zijn voor alle politici die pleiten voor lastenverlichting puur en alleen vanwege redenen om de lasten te verlichten. Daar worden we als mens maar ook als land (of gemeente) niet per sé economisch sterker van, laat staan gelukkiger. Ik blijf dan ook mooi bij mijn vertrouwde zorgverzekeraar. En kies ik de aannemer niet vanwege de laagste prijs maar vooral omdat ik het meeste vertrouwen in dat bedrijf heb.